Monument voor Arie de Froe
Monument voor Arie de Froe
Monument voor Arie de Froe
2014 - 2018
UvA
Amsterdam

Monument voor Arie de Froe 2014 - 2018

De Universiteit Van Amsterdam (UVA) en de Koninklijke Nederlandse Academie van Wetenschappen (KNAW) hebben in 2012 het initiatief genomen om een monument op te richten voor Prof. Dr. A. (Arie) de Froe (1907-1992), hoogleraar antropobiologie en menselijke erfelijkheidsleer aan de UVA, van 1973 tot 1977 tevens rector magnificus. In de Tweede Wereldoorlog kwam De Froe, die als rassenkundig specialist door de nazi’s werd hooggeacht, in verzet tegen de bezetter, waarbij hij zich schuldig maakte aan wetenschapsfraude. Tijdens de ‘zuivering’ van Nederland fraudeerde hij door Sefardische Joden als niet-Joden aan te merken om daarmee hun deportatie te voorkomen. Onder deze omstandigheid week wetenschappelijke integriteit voor menselijke moraal.

 

Het initiatief voor dit monument stelt een aantal cruciale aspecten rondom tijd en timing aan de orde. Enerzijds moet de nagedachtenis aan Arie de Froe de tijd doorstaan; zoals het een monument betaamt wordt een poging ondernomen de gedachten aan deze wetenschapper levend te houden, hem te redden uit de greep der vergetelheid. Anderzijds is een vaste omlijsting daarvoor, een tijdloos denkkader, niet voorhanden als gevolg van een in de tijd voortdurend verschuivende wetenschappelijke ethiek. Hoe we deze historische figuur moeten zien is allerminst een door de geschiedenis uitgemaakte zaak. Integendeel, zijn nagedachtenis is onvermijdelijk omringd door hedendaagse ethische kaders en onlosmakelijk verbonden aan het huidige discours rondom wetenschappelijke integriteit. Dit postume monument positioneert Prof. Dr. A. de Froe als de genius van ethische dilemma’s in de wetenschap. 

 

Deontologie is de basis van de wetenschap en tegelijk haar achilleshiel. Rassenkunde en wetenschapsfraude - de twee belangrijke thema’s in het geval van De Froe - kregen door de tijd heen andere dimensies. Het is onmogelijk om over dat verleden te oordelen zonder conflicterende hedendaagse morele perspectieven. Het actualiseren van deze historische wetenschapsfraude geeft  bovendien een hedendaagse politieke dimensie aan het herdenkingsproces. Daarnaast vraagt ‘het monument’, als instrument voor herdenken, om kritische kanttekeningen: zowel de traditionele monumentale praktijk als het tegenmonument, dat enkele decennia geleden in zwang kwam, volstaan niet in deze tijd. Een hedendaagse monument vereist een transparante opbouw die continue reflectie toestaat, daar zelfs toe oproept.

 

Het uitgangspunt voor dit monument is de persoon op te voeren, de verzetsheld en de wetenschapper Prof. Dr. A. Froe, maar eveneens het wetenschappelijke dilemma dat hij personifieert. Kunst is het bij uitstek geschikte  podium waarop de continue nervositeit waarmee wetenschap, ethiek en tijd zich verhouden ongestraft kan worden getoond en beoordeeld. Mijn voorstel is om de Collectie Fysische Antropologie - menselijke resten - die de in de eerste helft van de 20ste eeuw voor wetenschappelijk doel werd verzameld, maar thans onbruikbaar en gestigmatiseerd staat opgeslagen in het Amsterdamse depot van het Tropenmuseum, opnieuw naar de Universiteit van Amsterdam te verhuizen en ten dienste van de wetenschap te stellen - als monument voor Arie de Froe.